Podręcznik dla złotnika „Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania” autorstwa Andrzeja Bandkowskiego
Teoretycznie – każdego fachu da się nauczyć poprzez obserwację, metodę prób i błędów czy prosty instruktaż. Aby jednak osiągnąć poziom ekspercki czy mistrzowski w danym rzemiośle, wiedza teoretyczna jest niezbędna. Stanowi ona podporę dla każdej czynności, jaką później wykonuje się w pracowni. Nie inaczej wygląda to w przypadku złotnictwa. Podstawowe i zaawansowane informacje o materiałach czy technikach pracy z nimi pozwalają zrozumieć, dlaczego takie, a nie inne obchodzenie się z nimi, daje najlepsze rezultaty. To pozwala bardziej świadomie pracować nad dziełem oraz oszczędzać na surowcu. Dlatego stworzyłem swój podręcznik dla jubilerów – „Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania”, który chciałbym szerzej przedstawić w tym artykule. Zachęcam do przeczytania go już teraz.
Co było inspiracją dla stworzenia tego podręcznika?
Moja ścieżka jako złotnika wiodła nie tylko przez praktykę w pracowni. Miałem również zaszczyt uczyć w Szkole Wyższej Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania we Wrocławiu, gdzie prowadziłem zarówno wykłady, jak i lekcje warsztatowe. Spotkałem ludzi pełnych pasji i zaangażowania, łaknących wiedzy. Ze zdumieniem przyjąłem fakt, że wówczas na polskim rynku brakowało kompleksowego opracowania, które pomagałoby zdobyć potrzebne dla tego fachu informacje. Wobec tego studenci mogli polegać wyłącznie na przekazie, jaki otrzymywali w trakcie zajęć.
Wiedza i doświadczenie, jakie gromadziłem przez cały okres pracy również jako wykładowca, zainspirowały mnie do tego, aby stworzyć podręcznik kompleksowo przygotowujący młodych adeptów złotnictwa do tego rzemiosła. Opracowania pozwalającego solidnie przygotować się do wykonywania zadań jeszcze przed wejściem do samego zakładu.
Dzięki mojemu doświadczeniu w pracy ze studentami opracowałem metodę szybkiego przekazywania najważniejszych informacji tak, aby były one łatwo przyswajalne. Każdy czytelnik mojej książki, szykujący się do wejścia w świat złotnictwa, wybierając ten podręcznik, zyskuje de facto rodzaj szybkiej przepustki. To sprawia, że – mimo jeszcze braku praktycznych podstaw – ma solidny teoretyczny filar, na którym dużo sprawniej nadbuduje fachowe umiejętności.
Innymi słowy – obnażam pewne „tajemnice mistrzów”, aby każdy, kto dzieli pasję do obróbki metali i tworzenia z nich małych dzieł sztuki, od pierwszego dnia swojej praktycznej nauki miał świadomość pewnych podstaw, a także bardziej zaawansowanych informacji, pomocnych na każdym etapie pracy złotnika.
Jaki zakres tematyczny obejmuje podręcznik „Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania”?
Wiedziony inspiracją i chęcią podzielenia się swoją wiedzą z innymi miłośnikami pracy m.in. ze srebrem i złotem, stworzyłem obszerne kompendium, które solidnie przygotowuje każdego początkującego, jak i zaawansowanego złotnika do wykonywania rzemiosła. Na książkę składa się 459 stron, a na nich znajduje się treść słowna oraz w postaci rozmaitych grafik – od 122 rysunków po łącznie 621 kolorowych ilustracji, ukazujących np. krok po kroku wykonanie określonych czynności. Co dokładnie można znaleźć w napisanym przeze mnie podręczniku?
Inspiracje i projektowanie
Złotnictwo to nie tylko rzemiosło, ale przede wszystkim – sztuka. Wymaga pewnej wrażliwości, umiejętności budowania wizji, ale i woli ich realizacji. Dlatego naszą wspólną przygodę zaczynam od absolutnych podstaw – od poszukiwań natchnienia w tym, co nas otacza, ale i wewnątrz siebie. Jednakże – jeśli nawet pojawi się inspiracja, to do przekształcenia jej w fizyczny przedmiot droga dość daleka, a do tego wymaga odpowiedniego planu. Dlatego jednym z pierwszych rozdziałów, jakie znalazły się w moim podręczniku, jest ten dotyczący projektowania biżuterii. Tam opisuję podstawy w zakresie tworzenia projektów, dostarczam najważniejszych informacji teoretycznych, stanowiących solidną bazę dla późniejszego, fizycznego projektowania wyrobów jubilerskich.
Wyposażenie pracowni i materiałoznawstwo
Do realizacji projektu potrzebny jest właściwy warsztat. Na ten składa się wyposażenie pracowni (w tym m.in. w stół złotniczy i określone narzędzia), ale i wiedza dotycząca materiałów, na jakich będziemy pracować. Jubilerstwo wykorzystuje szereg najróżniejszych metali i ich stopów. W podręczniku poświęcam uwagę zarówno:
- metalom szlachetnym (takim jak np. złoto, srebro, rod czy rtęć),
- metalom nieszlachetnym (np. aluminium, cynk, miedź, tytan, żelazo),
- stopom metali nieszlachetnych (przykładowo stal, mosiądz, brąz, stopy niklowe),
- materiałom niemetalowym (np. drewno, tworzywa naturalne),
- jak i kamieniom szlachetnym i ozdobnym.
Duże znaczenie ma też chemia złotnicza, często pomocna w uzyskaniu określonych efektów. W tym dziale opisuję również szereg innych kwestii związanych z pracą z konkretnymi materiałami, w tym m.in. probiernictwo, rafinację metali szlachetnych czy dotyczących przygotowywania półfabrykatów.
Metody obróbki metali
Kolejne rozdziały podręcznika są poświęcone różnym metodom obróbki metali. Wśród nich opisuję m.in. techniki ubytkowe, w tym trasowanie, wycinanie piłkami czy nożycami ręcznymi, a także z użyciem nowoczesnych technologii, w tym z wykorzystaniem lasera. Dalej czytelnik znajdzie więcej informacji dotyczących plastycznej obróbki metalu, w tym kucia, klepania, tłoczenia czy repusowania i cyzelowania.
Tworzenie jednak pojedynczych elementów to jedno… A łączenie ich w całość to już zupełnie inna kwestia. W podręczniku „Biżuteria artystyczna – kurs wytwarzania” można przeczytać o różnych metodach spajania poszczególnych części biżuterii w całość. Opisuję tam np. wykorzystywane w jubilerstwie metody spawania, lutowania (różnych jego typów), zgrzewania, a także łączenia gwintowego czy blacharskiego.
Opis sposobów wytwarzania określonych elementów biżuterii
Każda biżuteria ma swoją formę. A tę nadaje się przez poszczególne elementy. Wykonanie rurek, kul, ramek, zawiasów i innych części wyrobu złotniczego na pierwszy rzut oka może wydawać się trudne. Jednak dzięki wiedzy zawartej w podręczniku, studenci kierunku złotnictwa czy uczestnicy odbywającego się w mojej pracowni specjalistycznego kursu, mogą zdobyć niezbędną wiedzę do tego, jak – krok po kroku – wykonać takie formy. W tym dziale znajdują się także ćwiczenia wycinania inicjału lub ornamentu, co przygotuje każdego adepta jubilerstwa do dalszej nauki.
Prezentacje technik złotniczych
W końcu – obszerny dział poświęcam technikom złotniczym, które często stanowią o kunszcie posługującego się nimi złotnika. Przedstawiam podstawowe rozwiązania jak grawerowanie czy wytrawianie, ale także bardziej zaawansowane, jak Niello, technikę łączenia metali Mokume-gane czy dające niesamowite efekty łączenie cienkich arkuszy złota i srebra Kaum-boo.
… i mnóstwo innej, potrzebnej złotnikowi wiedzy
Oprócz tego w podręczniku można znaleźć szereg innych informacji, w tym dotyczących kameryzacji (czyli ozdabiania kamieniami szlachetnymi i ozdobnymi), odlewnictwa artystycznego oraz – co bardzo ważne – obróbki końcowej. W końcu to „ostatnie szlify” nadają biżuterii blasku. Dodatkowo w książce dzielę się informacjami dotyczącymi konserwacji i naprawy wyrobów złotniczych oraz dzielę się praktycznymi przykładami wykorzystania całej wcześniej opisanej wiedzy na konkretnych realizacjach przeprowadzonych w moim zakładzie.
Dla kogo jest prezentowany podręcznik?
Książka ta to doskonałe kompendium wiedzy dla każdego, kto pragnie wejść w świat złotnictwa, ale też rozwinąć w nim skrzydła. Jako jedno z pierwszych, tak szerokich opracowań dostępnych w języku polskim, zapewnia podstawowe i bardziej zaawansowane informacje dotyczące wszelkich procesów, jakie zachodzą w pracowni jubilera. Skorzystają z niej zarówno uczniowie szkół rzemieślniczych, jak i osoby, które pragną zapisać się na szkolenie odbywające się w mojej pracowni. Aby ją zamówić – należy skontaktować się z wydawnictwem. Można ją odebrać osobiście (i wówczas zapłacić gotówką lub przelewem) albo – po przedpłacie na konto – zamówić pod wybrany adres, do czego niniejszym zachęcam.